Czy montowanie pomp ciepła w starszych budynkach ma sens? PORT PC wyjaśnia

Pompy ciepła są nowoczesną i wydajną metodą ogrzewania domu. Zwykle montuje się je w nowo powstających budynkach. Czy pompę ciepła można zamontować w starym domu? Czy takie rozwiązanie ma sens?

W ramach kampanii „Pompuj ciepło z głową” Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC) odnosi się do wątpliwości dotyczących sensu stosowania pomp ciepła w starszych budynkach.

Jak podaje organizacja, montaż pompy ciepła jest obecnie jednym z najważniejszych działań, które mogą podjąć mieszkańcy budynków, aby zwiększyć ich efektywność energetyczną i komfort użytkowania. Pompa ciepła może być 3-5 razy bardziej efektywna w przekazywaniu ciepła w porównaniu z np. kotłem gazowym. To trwałe i praktycznie bezobsługowe rozwiązanie ma pozwalać przez wiele lat cieszyć się komfortem cieplnym i użytkowym przy znacznym obniżeniu kosztów ogrzewania. Ponadto jako urządzenie ekologiczne korzystnie wpływa na zdrowie użytkowników i środowisko naturalne poprzez redukcję emisji szkodliwych substancji do otoczenia.

REKLAMA

PORT PC podkreśla, że z tych wszystkich powodów rynek pomp ciepła rozwija się dynamicznie, a zainteresowanych montażem tych urządzeń nie brakuje. Jednak jak zawsze, gdy do powszechnego użycia wkraczają nowsze technologie, wypierając dotychczasowe, już dobrze znane użytkownikom, w ślad za tym rodzą się rozmaite mity. Jednym z nich jest przekonanie, że pompy ciepła sprawdzają jedynie w nowych budynkach.

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła przeanalizowała zagadnienie efektywności pomp ciepła w już funkcjonujących budynkach. Wskazuje, że producenci pomp od dawna oferują rozwiązania zapewniające wysoką efektywność tych urządzeń w już wybudowanych domach. Obszerne badania terenowe w tym obszarze prowadził m.in. Instytut Fraunhofera ISE w Niemczech. Badania potwierdziły, że pompy ciepła działają niezawodnie jako źródło ogrzewania również w istniejących budynkach jednorodzinnych. Kwestią istotną jest jednak dostosowanie instalacji do indywidualnych potrzeb i warunków danego budynku. Na co więc zwrócić szczególną uwagę i od czego zacząć?

Niezbędny jest audyt energetyczny budynku

PORT PC podkreśla, że na pierwszym etapie należy stworzyć plan termomodernizacji budynku. Właściwa izolacja wpływa nie tylko na komfort termiczny, ale także na zapotrzebowanie budynku na energię oraz efektywność systemu grzewczego. Organizacja podpowiada, że warto przeprowadzić audyt energetyczny budynku. Da nam on m.in. odpowiedź na pytania, w jakich miejscach powstają mostki termiczne, przez które ucieka ciepło, i podsunie rozwiązania, jak je zlikwidować oraz jak optymalnie zmodernizować układ grzewczy. Wskaże więc najbardziej uzasadnione technicznie i opłacalne rozwiązania przy zmianie sposobu ogrzewania na pompę ciepła.

Dofinansowanie z programu Czyste Powietrze

Przeprowadzenie audytu energetycznego będzie też konieczne przy ubieganiu się o dofinansowanie do kompleksowej termomodernizacji z programu Czyste Powietrze. Jest ona premiowana wyższym poziomem dotacji niż pojedyncze działania modernizacyjne. Zależnie od dochodu w gospodarstwie domowym można otrzymać dopłaty na pokrycie od 40 do nawet 100 proc. kosztów kwalifikowanych całej inwestycji (bez podatku VAT). Maksymalna kwota dotacji może sięgnąć odpowiednio od 66 do 135 tys. zł (plus 1,2 tys. zł na audyt energetyczny). Dofinansowanie inwestycji można uzyskać także z programów regionalnych.

Modernizacja i remont

Kiedy audyt wykaże, co jest przyczyną utraty ciepła w budynku, można zgodnie z zaraportowanymi zaleceniami zaplanować remont. W jego zakres może wchodzić wymiana stolarki, docieplenie ścian, stropu czy dachu, ale także usprawnienie instalacji. PORT PC uczula, że tych kroków nie należy pomijać. Organizacja podkreśla, że żadne źródło ogrzewania nie będzie efektywne, jeśli wytworzone ciepło będzie uciekać przez różnego rodzaju nieszczelności. Żadne nie będzie też dobrze działać, gdy nie zadba się o odpowiednie warunki współpracy nowego urządzenia grzewczego z istniejącą instalacją.

Jaką pompę ciepła wybrać

Podczas modernizacji niezwykle ważnym aspektem jest racjonalny dobór pompy ciepła − zarówno jej typu, na co istotny wpływ mogą mieć uwarunkowania na posesji, jak i parametrów technicznych urządzenia. W wodnych systemach centralnego ogrzewania budynków wykorzystuje się różne typy pomp ciepła, każdy o innej charakterystyce i wymaganiach dla instalacji. W Polsce najpopularniejsze są pompy ciepła typu powietrze-woda, jednak coraz częściej stosuje się także pompy ciepła gruntowe i wodne. Choć droższe w zakupie i instalacji, są bardziej efektywne i ciszej pracują.

W przypadku pomp ciepła typu powietrze-woda wystarczy, że przy budynku jest odpowiednio duża przestrzeń do umieszczenia jednostki zewnętrznej.

Natomiast do wodnych pomp ciepła wymagane jest posiadanie na posesji dwóch studni głębinowych – czerpalnej i zrzutowej – które zapewnią dostęp do wody gruntowej. Wymogiem jest zatem występowanie wód gruntowych na akceptowalnej głębokości oraz ich odpowiedni skład i jakość.

REKLAMA

Z kolei pompa gruntowa, która uchodzi za najbardziej efektywną, potrzebuje nie tylko odpowiednich warunków gruntowo-wodnych, ale także – jeśli będzie korzystać z kolektorów poziomych – dużej i wolnej powierzchni działki. Na tej powierzchni można potem stworzyć ogród, ale nie można posadzić roślinności z mocnymi i głęboko wrastającymi korzeniami.

Jak zauważa PORT PC, zdecydowanie bardziej popularnym rozwiązaniem dla pompy gruntowej jest wykonanie instalacji dolnego źródła ciepła w postaci odwiertów pionowych pod sondy (sięgających nawet na głębokość 100 m), które wypełnia się odpowiednim materiałem. Realizacją takich prac zajmują się wyspecjalizowane firmy zgodnie z zatwierdzonym projektem, uwzględniającym zarówno warunki gruntowo-wodne, jak i zapotrzebowanie budynku na ciepło.

Uwarunkowania związane z lokalizacją domu i działką, na której się on znajduje, są więc bardzo ważne przy wyborze typu pompy ciepła. Niezależnie od nich, decydując się na inwestycję, powinniśmy też znać konkretne zapotrzebowanie na ciepło do ogrzania naszego budynku oraz parametry istniejącej instalacji centralnego ogrzewania i właśnie do nich dostosować daną pompę ciepła, szczególnie jej moc. Skonfigurowanie modernizowanej instalacji wymaga dodatkowo dokładnego określenia zapotrzebowania na ciepłą wodę użytkową. Tych wszystkich informacji dostarczy nam audyt energetyczny budynku.

Montaż pompy ciepła

Końcowym warunkiem jest znalezienie miejsca wewnątrz budynku na zamontowanie pompy ciepła oraz innych elementów układu grzewczego (np. zasobnika ciepłej wody użytkowej), a także – jeśli wybieramy pompę ciepła typu powietrze-woda czy powietrze-powietrze − wydzielenie dla jednostki zewnętrznej odpowiedniej strefy na zewnątrz budynku. Niezwykle ważne jest, by hałas będący wynikiem pracy jednostki zewnętrznej nie przeszkadzał domownikom ani sąsiadom. Należy też tak ulokować pompę, aby zapewnić serwisantom łatwy dostęp do całego systemu.

Inną ważną kwestią związaną z instalacją pompy ciepła w już istniejącym budynku jest właściwe połączenie urządzenia z istniejącym układem centralnego ogrzewania (c.o.) i zapewnienie efektywnej współpracy z instalacją odbiorczą (grzejnikami). Wielu inwestorów obawia się przy tym, że decydując się na pompę ciepła, będą zmuszeni dokonać kosztownej wymiany starych grzejników. Nie będzie to jednak konieczne. Owszem, jeśli przeprowadza się gruntowny remont, w tym również wymianę instalacji grzewczej, warto zainwestować także w nowe formy ogrzewania, np. grzejniki płytowe, konwektorowe czy nawet ogrzewanie podłogowe lub ścienne. Jednak można też zastosować wariant odwrotny – dobrać pompę ciepła do starych, w tym żeliwnych grzejników.

Nowoczesne urządzenia grzewcze, a takimi są właśnie pompy ciepła, jeśli zadbamy o ich właściwą konfigurację, świetnie poradzą sobie z efektywnym dostarczaniem ciepła także do istniejących odbiorników. Warto rozważyć wymianę/montaż zaworów termostatycznych, aby precyzyjniej regulować temperaturę w poszczególnych pomieszczeniach.

Wsparcie merytoryczne

Jak wskazuje PORT PC, każdy inwestor może skorzystać również ze wsparcia merytorycznego dotyczącego pomp ciepła. Organizacja w ramach kampanii „Pompuj ciepło z głową” publikuje na jej stronie przydatne materiały, w tym 12-odcinkowy blog dr. inż. Marka Miary poświęcony pompom ciepła w już istniejących budynkach. Dodatkowo wraz z miesięcznikiem „Murator” prezentuje cykl „Fakty i mity” (filmy i artykuły na bazie spotkań z użytkownikami pomp ciepła), obalający najczęstsze mity dotyczące tego rozwiązania.

Ponadto w ramach wspomnianej kampanii PORT PC wskazuje najważniejsze aspekty wyboru instalatora do montażu pompy ciepła. Organizacja uczula, że niefachowy montaż lub nieodpowiednio dobrana pompa nie zapewnią bezpiecznej i efektywnej pracy urządzenia. Szerzej o tym pisaliśmy w artykule: PORT PC podpowiada, jak wybrać instalatora pompy ciepła.

Więcej szczegółowych można znaleźć na stronie kampanii „Pompuj ciepło z głową”.