Co wynika z pakietu Fit for 55 i co może się zmienić w najbliższych latach?

Polityka energetyczno-klimatyczna stała się częścią wojny politycznej, kulturowej i gospodarczej. Ciągle wybrzmiewa echo antyunijnej kampanii dotyczącej Zielonego Ładu i związanego z nim pakietu Gotowi na 55 (ang. Fit for 55). Choć różnica zdań i konstruktywna krytyka to ważne elementy demokracji, rosnąca fala dezinformacji i propaganda są dla niej zagrożeniem – uważa Forum Energii.

W nowym opracowaniu Forum Energii przedstawiło „fakty i liczby wynikające z prawa unijnego” – by każdy mógł sobie wypracować zdanie na temat założeń i celów Europejskiego Zielonego Ładu. „Liczymy też na to, że po zaprzysiężeniu Prezydenta zarówno rząd, jak i pałac prezydencki będą mogli skupić się na wdrażaniu potrzebnych w Polsce reform, odsuwając na bok hiperboliczne narracje o szkodliwości unijnej polityki transformacyjnej” – pisze Forum Energii.

Jak wskazuje organizacja, pakiet Gotowi na 55 odgrywa kluczową rolę w realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. To zbiór przepisów i wytycznych, które mają pozwolić UE na osiągnięcie co najmniej 55-procentowej redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. (w porównaniu z 1990 r.). Pakiet został zaproponowany przez Komisję Europejską w 2021 r., następnie był negocjowany i został zaakceptowany przez wszystkie państwa UE oraz Parlament Europejski w latach 2023–2024.

REKLAMA

Szybsze tempo dekarbonizacji

Cel 55% redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. nie oznacza, że wszystkie państwa członkowskie mają go tak samo wypełnić. Cele i wytyczne dotyczące ograniczania emisji gazów cieplarnianych czy rozwijania źródeł odnawialnych rozkładają się w różny sposób w zależności od sektora, warunków i możliwości finansowych państw.

Zobowiązania pakietu Gotowi na 55 oznaczają na poziomie UE zwiększenie tempa dekarbonizacji – w pierwszej kolejności sektora energetycznego i przemysłu energochłonnego. Ponadto kolejne sektory – budynki i transport – stopniowo będą obejmowane systemem handlu emisjami (tzw. ETS2).

Osiągnięcie celów zawartych w pakiecie Gotowi na 55 zależy obecnie w dużym stopniu od państw członkowskich, ich motywacji i zdolności do wdrożenia w krajowych aktach prawnych celów uzgodnionych z partnerami w UE. Przepisy zawarte w pakiecie mają na celu nie tylko redukcję emisji, ale też modernizację unijnej gospodarki i zmniejszenie zapotrzebowania na import paliw kopalnych, rekordowy w ostatnich latach (w przypadku Polski ok. 130 mld zł rocznie).

Europejski Zielony Ład

Strategia o nazwie Europejski Zielony Ład (EZŁ) została zaakceptowana przez państwa członkowskie Unii Europejskiej w 2019 r. Obejmuje wszystkie sektory gospodarki – od energetyki i przemysłu po transport, budynki, rolnictwo i ochronę przyrody. Jej głównym celem jest wdrażanie w UE modelu gospodarczego, który umożliwi osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.

W związku z akceptacją tego kierunku pojawiła propozycja konkretnych regulacji, które mają pomóc w realizacji wyznaczonego celu – pakietu Gotowi na 55%. Składa się on w większości z rewizji istniejących dyrektyw i rozporządzeń, ale zawiera też nowe propozycje aktów prawnych w obszarach do tej pory nieregulowanych.

Cel 55% jest celem ogólnoeuropejskim – niektóre państwa członkowskie mogą osiągnąć więcej, inne mniej w zależności od możliwości. Państwa mniej zamożne, w tym Polska, otrzymały szereg dodatkowych rozwiązań finansowych w ramach tzw. mechanizmów solidarnościowych.

Europejski Zielony Ład to strategia poprzedniej Komisji Europejskiej, która zakończyła działalność w 2024 r. Wraz z początkiem nowej kadencji KE w 2024 r. przesunięto akcenty unijnej polityki klimatycznej, kładąc większy nacisk na rozwój przemysłu, jego konkurencyjność i odporność w obliczu transformacji energetycznej – pod hasłem „Pakt dla czystego przemysłu” (Czysty Ład Przemysłowy, ang. Clean Industrial Deal).

Harmonogram działań UE

W zakresie wykorzystania energii z OZE obowiązuje prawnie cel unijny – 42,5%. Państwa członkowskie mają jednak określone oczekiwane przez KE kontrybucje do jego wspólnej realizacji – w przypadku Polski jest to około 32% udziału OZE w zużyciu energii finalnej do 2030 r.

Źródło: Forum Energii

Zobowiązania pakietu Gotowi na 55 na poziomie unijnym oznaczają w pierwszej kolejności przyspieszoną dekarbonizację sektora energetycznego (wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła), który już pod koniec lat 30. ma być niemal w pełni zdekarbonizowany. Poza wycofaniem wytwarzania energii elektrycznej i ciepła z wykorzystaniem węgla i zmniejszeniem udziału gazu ziemnego w niedalekiej przyszłości niezbędny będzie też rozwój technologii wychwytu i magazynowania CO2.

REKLAMA

Równocześnie powinna nastąpić dekarbonizacja sektora przemysłu energochłonnego, który będzie podlegał stopniowej elektryfikacji i w większym stopniu będzie opierał się na paliwach odnawialnych.

Kolejne kluczowe sektory – budynki i transport – stopniowo będą obejmowane systemem handlu emisjami (ETS2) z nałożeniem dodatkowych kosztów na technologie wykorzystujące paliwa kopalne, zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”. Obecnie jedynym znaczącym sektorem gospodarki UE pozostającym poza ramami dekarbonizacji pozostaje rolnictwo, co prawdopodobnie będzie także stopniowo ulegać zmianie w kolejnych latach.

Przedstawiona oś czasu obejmuje najważniejsze etapy i daty wejścia w życie poszczególnych założeń i celów na drodze do neutralności klimatycznej Unii Europejskiej w 2050 r.

W swoim opracowaniu Forum Energii przedstawia główne założenia zmian i przepisów z pakietu Gotowi na 55 w podziale na dziewięć obszarów tematycznych:

1. Rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE)
2. Modernizacja budynków
3. Transport
4. Dekarbonizacja przemysłu
5. Rozwój nowych technologii
6. Wodór i gazy bezemisyjne
7. Finansowanie transformacji
8. Jakość powietrza
9. Rolnictwo

Rozwój OZE

Cel rozwoju odnawialnych źródeł energii zakłada 42,5% udziału OZE w finalnym zużyciu energii w całej UE (z perspektywą do 45%).  Aby go osiągnąć, istotne jest:

• usprawnienie procedur przyznawania pozwoleń na nowe instalacje OZE;
• rozwój wspólnych projektów energetycznych między państwami członkowskimi, takich jak morskie farmy wiatrowe;
• zwiększenie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w systemach ogrzewania i chłodnictwa;
• wsparcie dla lokalnych projektów OZE oraz promowanie energetyki rozproszonej;
• Rozbudowa stacji ładowania dla samochodów elektrycznych;
• Rozpowszechnienie źródeł OZE w budynkach.

Do maja 2025 r. kraje członkowskie powinny wprowadzić związane z tym regulacje do porządku krajowego. W kolejnych latach wyznaczono poszczególne cele dla instalacji OZE w budynkach (zwłaszcza dotyczące instalacji PV) i transporcie.

Modernizacja budynków

Dyrektywa budynkowa ma na celu znaczące obniżenie zużycia energii i emisji gazów cieplarnianych w budynkach w UE. Określa wiążące cele zwiększenia średniej charakterystyki energetycznej (zapotrzebowania na energię pierwotną) krajowego zasobu budynków mieszkalnych o 16% do 2030 r. i o 20–22% do 2035 r. w porównaniu z 2020 r.

Dyrektywa stawia na zwiększenie rocznego wskaźnika renowacji energetycznych budynków i promowanie termomodernizacji, które znacząco zmniejszają zapotrzebowanie na energię. Świadectwa charakterystyki energetycznej mają bazować na zharmonizowanej skali klas energetycznych (od A do G). Jednocześnie dla dużych budynków niemieszkalnych od 2026 r. obowiązkowy będzie tzw. wskaźnik inteligentnej gotowości (ang. Smart Readiness Indicator).

Dyrektywa zakłada konieczność opracowania krajowych planów renowacji budynków, określających ścieżki i środki do osiągnięcia celów. Plany mają stwarzać warunki do zaprzestania używania kotłów na paliwa kopalne po 2040 r. Ponadto dyrektywa przewiduje wymóg instalowania fotowoltaiki na nowych budynkach:

• od 2027 r.: wszystkie nowe budynki publiczne i niemieszkalne o powierzchni pow. 250 m2,
• od 2028 r.: wszystkie istniejące budynki publiczne i niemieszkalne o powierzchni pow. 2000 m2,
• od 2029 r.: wszystkie istniejące budynki publiczne i niemieszkalne o powierzchni pow. 750 m2,
• od 2030 r.: wszystkie nowe budynki mieszkalne,
• od 2031 r.: wszystkie istniejące budynki publiczne o powierzchni pow. 250 m2.

Od 2028 r. wszystkie nowe budynki publiczne mają być zeroemisyjne, a od 2030 r. – wszystkie nowe budynki mieszkalne. Stopniowe wycofywanie subsydiów na instalację kotłów na paliwa kopalne ma być wdrażane już od roku 2025.

Z całą analizą, wskazującą obowiązujące przepisy prawne i obejmującą wszystkie ww. obszary, można się zapoznać na stronie Forum Energii.

redakcja@gramwzielone.pl