Duży spadek liczby wniosków w programie Czyste Powietrze. Eksperci mówią o kryzysie

Z najnowszego raportu Polskiego Alarmu Smogowego wynika, że program Czyste Powietrze jest w głębokim kryzysie. Po jego wznowieniu w marcu 2025 r. liczba składanych wniosków znacząco spadła.

Od 31 marca br. trwa nowa edycja programu Czyste Powietrze, która – podobnie jak poprzednia – adresowana jest wyłącznie do właścicieli domów jednorodzinnych. Środki z programu można przeznaczyć na kompleksową termomodernizację budynków oraz wymianę przestarzałych, nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe na nowoczesne i ekologiczne systemy grzewcze.

W aktualnej odsłonie programu zmodyfikowano zarówno kryteria, jak i poziomy dofinansowania. Zrezygnowano z dotacji na instalacje fotowoltaiczne oraz kotły gazowe. Nowym wymogiem dla wszystkich wnioskodawców jest obowiązek wykonania audytu energetycznego oraz uzyskania świadectwa charakterystyki energetycznej budynku.

REKLAMA

Program w kryzysie

Jak wylicza Polski Alarm Smogowy (PAS), po wznowieniu naborów do programu Czyste Powietrze w okresie od 31 marca do 30 czerwca 2025 r. do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wpłynęło blisko 11,2 tys. wniosków o dotacje. Dla porównania: w tym samym czasie w 2024 r. złożono ich nieco ponad 78,3 tys., a w 2023 r. – 54,1 tys.

Warto dodać, że w całym 2024 r. złożono ponad 270 tys. wniosków.

Zdaniem przedstawicieli PAS taka sytuacja jest poważnym zagrożeniem dla walki ze smogiem w Polsce. Organizacja podkreśla, że mamy do czynienia z najpoważniejszym kryzysem w działaniach antysmogowych od wielu lat.

Rzecznik PAS Piotr Siergiej zaznaczył, że w ciągu trzech miesięcy po restarcie programu złożono tyle wniosków, ile wcześniej wpływało w ciągu zaledwie dwóch tygodni. Według niego to wyraźny sygnał zapaści.

Także Andrzej Guła, lider PAS, podkreślił, że zarządzanie programem budzi poważne zastrzeżenia. Zwrócił uwagę nie tylko na drastyczny spadek zainteresowania, ale także na zaległości w wypłatach środków dla firm i beneficjentów. W ocenie organizacji obecny sposób prowadzenia programu podważa zaufanie społeczne i wymaga pilnych reform.

REKLAMA

Potrzeba reformy i odbudowy zaufania

Polski Alarm Smogowy apeluje o uproszczenie i odbiurokratyzowanie procesu wnioskowania oraz szybszą obsługę beneficjentów. Proponuje również wprowadzenie bonów na audyt energetyczny, które mogłyby być wykorzystywane niezależnie od przystąpienia do programu. Organizacja podkreśla, że część potencjalnych wnioskodawców wycofuje się z udziału w programie, ponieważ poniesione koszty audytu nie gwarantują uzyskania wsparcia.

Eksperci przypominają, że jeszcze przed czasowym zawieszeniem programu pod koniec listopada 2024 r. ostrzegali, że taka decyzja może doprowadzić do obecnego kryzysu. Ich zdaniem reforma mogła być przeprowadzona stopniowo, bez blokowania możliwości składania wniosków.

Polski Alarm Smogowy negatywnie ocenia również kampanię informacyjną NFOŚiGW, w której wskazywano na nadużycia w programie. PAS podkreśla, że odsetek wadliwych wniosków nie przekraczał jednego procenta, a przekaz kampanii mógł przyczynić się do utraty zaufania do programu.

Organizacja zaznacza, że program Czyste Powietrze odegrał już istotną rolę w poprawie jakości powietrza w kraju i powinien być kontynuowany z pełnym wsparciem rządu. PAS zapewnia, że  będzie monitorować postępy programu w nadchodzących miesiącach. Obecnie organizacja prowadzi wywiady w gminach, aby wspólnie z władzami samorządowymi wypracować niezbędne zmiany.

Krytyka ze strony SmogLab

Na spadek zainteresowania programem Czyste Powietrze oraz na liczne problemy związane z jego realizacją zwróciła uwagę także fundacja SmogLab. Według podanych przez nią informacji od kwietnia do maja 2025 r. złożono niespełna 5,5 tys. wniosków, podczas gdy w tym samym okresie rok wcześniej było ich niemal 10 razy więcej – ponad 52,5 tys. Szerzej na ten temat pisaliśmy w artykule: Spadek zainteresowania programem Czyste Powietrze i krytyczna ocena działań rządu.

Katarzyna Poprawska-Borowiec