Czyste Powietrze traci tempo. Wymiana kopciuchów może potrwać 35 lat

Po reformie i ponownym uruchomieniu jednego z kluczowych narzędzi walki ze smogiem, jakim jest program Czyste Powietrze, zainteresowanie wsparciem spadło do najniższego poziomu w historii. Eksperci mówią o poważnym kryzysie i ostrzegają, że jeśli trend się utrzyma, Polska nie tylko nie dotrzyma własnych terminów likwidacji kopciuchów, ale też nie spełni unijnych norm jakości powietrza.

Z danych Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wynika, że od momentu ponownego uruchomienia programu Czyste Powietrze na przełomie 2024 i 2025 r. liczba składanych wniosków spadła do najniższego jak dotąd poziomu. Od kwietnia do 26 września 2025 r. beneficjenci programu złożyli jedynie 33,8 tys. wniosków. To o 80% mniej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego, kiedy liczba wniosków wyniosła niemal 157 tys.

Jak wyliczyła Fundacja SmogLab, średnia miesięczna liczba zgłoszeń w ostatnim półroczu wyniosła około 5,7 tys., co daje 70 tys. rocznie. Jak alarmują eksperci, przy takim tempie likwidacja 2,5 mln nieefektywnych kotłów grzewczych zajmie 35 lat.

REKLAMA

Od obietnic przyspieszenia do spadku

Program Czyste Powietrze działa od września 2018 r. Do września 2025 r. złożono w nim ponad milion wniosków na kwotę 40 mld zł.

W tym roku (w pół roku od momentu ponownego uruchomienia programu) beneficjenci złożyli jedynie 33,8 tys. wniosków. W poprzednich latach zainteresowanie było znacznie większe: w 2022 r. złożono 157 tys. wniosków, w 2023 – 217 tys., a w 2024 – aż 271 tys.

Przyspieszenie wymiany kotłów i zwiększenie tempa termomodernizacji znalazło się w umowie koalicyjnej rządu Donalda Tuska. Sam premier zapowiadał w grudniu 2023 r., że w kolejnych latach padną rekordy w tych obszarach. Dane pokazują jednak, że efekt reformy okazał się odwrotny.

SmogLab: Zdrowe powietrze dopiero po 2060 r.

Według analiz Fundacji SmogLab przy obecnym tempie wymiany kotłów cel programu zostanie osiągnięty dopiero około 2060 r. Organizacja podkreśla, że pierwotnie zakładano likwidację kopciuchów do 2029 r.

REKLAMA

Eksperci przypominają, że Polska jest zobowiązana spełnić nowe normy jakości powietrza do 2030 r. Z danych Europejskiego Centrum Czystego Powietrza wynika, że ich wprowadzenie mogłoby uratować życie nawet 20 tys. osób rocznie. Obecnie z powodu smogu co roku przedwcześnie umiera około 40 tys. Polaków.

Dobre praktyki i bariery

Fundacja wskazuje także pozytywne aspekty programu, takie jak wprowadzenie funkcji operatorów gminnych czy obowiązkowy audyt energetyczny. Docenia również wprowadzenie norm jakości węgla, rozwój sieci stacji monitoringu powietrza oraz powołanie Komitetu Koordynacyjnego ds. Programu Czyste Powietrze.

Z drugiej strony zwraca uwagę na zbyt słabą kontrolę gmin w zakresie przestrzegania programów ochrony powietrza – w 2024 r. objęto nią zaledwie 6% samorządów.

Jak poprawić Czyste Powietrze?

Organizacja apeluje o analizę przyczyn spadku zainteresowania programem oraz o uproszczenie procedur dla beneficjentów. Wśród rekomendacji znajduje się również odblokowanie wypłat zalegających w systemie, które na początku września 2025 r. sięgały miliarda złotych.

Pełna analiza Fundacji SmogLab została opublikowana w raporcie Barometr Czystego Powietrza.

Katarzyna Poprawska-Borowiec

katarzyna.borowiec@gramwzielone.pl