Zmiany w programie Czyste Powietrze – lista wykonawców i bon na audyt wypłacany z góry

W programie Czyste Powietrze zaplanowano kolejne istotne zmiany, które mają wejść w życie w 2026 r.  Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przygotowuje m.in. listę sprawdzonych wykonawców inwestycji termomodernizacyjnych oraz nowe rozwiązanie ułatwiające finansowanie obowiązkowych audytów energetycznych dla beneficjentów programu.

Jak poinformowała PAP prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) Dorota Zawadzka-Stępniak, w drugim kwartale 2026 r. ma zostać uruchomiona lista sprawdzonych wykonawców inwestycji realizowanych w ramach programu Czyste Powietrze. Kolejną nowością zapowiadaną przez NFOŚiGW jest wprowadzenie tzw. bonu na audyt energetyczny.

Z informacji przekazanych PAP wynika, że lista, która ma być gotowa do końca pierwszego kwartału 2026 r., będzie miała charakter rekomendacyjny. Beneficjenci programu nie będą zobowiązani do wyboru firm z wykazu, a skorzystanie z wykonawcy spoza listy nie będzie skutkowało obniżeniem dotacji.

REKLAMA

Dorota Zawadzka-Stępniak wyjaśniła, że celem listy jest wskazanie rzetelnych i sprawdzonych firm działających na rynku inwestycji termomodernizacyjnych.

Kryteria i przygotowanie listy

Jak podała szefowa NFOŚiGW, obecnie trwają prace nad ustaleniem kryteriów, jakie firmy będą musiały spełnić, aby znaleźć się na liście. Kryteria te mają mieć charakter obiektywny i opierać się m.in. na liczbie zrealizowanych inwestycji, rozliczonych wniosków w programie oraz czasie obecności firmy na rynku.

Lista przygotowywana jest przez NFOŚiGW we współpracy z Instytutem Ochrony Środowiska oraz Ministerstwem Klimatu i Środowiska, przy wsparciu Banku Światowego. Rozwiązanie to ma pomóc zwłaszcza mniej doświadczonym beneficjentom w wyborze wykonawcy i ograniczyć ryzyko nierzetelnej realizacji inwestycji.

O planach stworzenia takiej listy informował w listopadzie 2024 r. wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta, wskazując wówczas, że konieczne będzie opracowanie jasnej ścieżki weryfikacji wykonawców oraz zasad wpisu i ewentualnego usunięcia z listy. Początkowo zakładano jej uruchomienie wraz z reformą programu w marcu 2025 r., jednak termin został przesunięty na 2026 r.

Bon na audyt energetyczny wypłacany z góry

Kolejną nowością zapowiadaną przez NFOŚiGW jest wprowadzenie tzw. bonu na audyt energetyczny. Jak przekazała PAP Dorota Zawadzka-Stępniak, w pierwszym kwartale 2026 r. planowane jest uruchomienie odrębnego finansowania audytów energetycznych, które obecnie stanowią barierę wejścia do programu.

Audyt energetyczny jest obowiązkowy w nowej edycji Czystego Powietrza i warunkuje uzyskanie dotacji. Choć jego koszt podlega refinansowaniu, beneficjent musi najpierw sfinansować go z własnych środków. Jednak sygnały z wojewódzkich funduszy i samorządów wskazują, że to właśnie konieczność wcześniejszego poniesienia kosztów audytu stanowi problem dla części zainteresowanych.

REKLAMA

Zgodnie z zapowiedziami, bon na audyt ma być realizowany przez gminy i umożliwić pokrycie kosztów audytu jeszcze przed przystąpieniem do inwestycji.

Usprawnianie programu

Równolegle do prac nad bonem na audyt oraz przygotowaniem listy sprawdzonych wykonawców prowadzone są prace nad dalszym usprawnianiem funkcjonowania programu Czyste Powietrze.

Zgłaszane przez beneficjentów problemy i nieprawidłowości stały się podstawą do rozpoczęcia prac nad projektem ustawy dotyczącej osób poszkodowanych w programie. Planowane rozwiązania mają uporządkować kwestie odpowiedzialności, wzmocnić ochronę uczestników programu oraz wprowadzić mechanizmy wsparcia dla beneficjentów, którzy ponieśli straty w trakcie realizacji inwestycji. Więcej na ten temat w artykule: Ustawa dla poszkodowanych beneficjentów programu Czyste Powietrze trafiła do prac rządu.

Co nowego w tej edycji Czystego Powietrza?

Nowa odsłona programu Czyste Powietrze ruszyła pod koniec marca 2025 r., po czteromiesięcznej przerwie w przyjmowaniu wniosków. Wstrzymanie programu w listopadzie 2024 r. było związane z wykrytymi nieprawidłowościami, co doprowadziło do przeprowadzenia reformy.

W nowej edycji wprowadzono m.in. zasadę, że dotację można otrzymać tylko na jeden dom, a wnioskodawca musi wykazać prawo własności lub współwłasności nieruchomości przez co najmniej trzy lata, z wyjątkiem przypadków dziedziczenia. Ustalono również maksymalne koszty poszczególnych elementów inwestycji.

Nowością jest obowiązek przeprowadzenia audytu energetycznego przed termomodernizacją oraz przedstawienia po jej zakończeniu świadectwa charakterystyki energetycznej, które potwierdza zmniejszenie zużycia energii w budynku. W określonych przypadkach, w tym przy prefinansowaniu oraz dla beneficjentów najwyższego poziomu dofinansowania, konieczne jest także korzystanie z bezpłatnych usług operatora programu.